Boekencentrum Uitgevers

Ethiek blijkt nog altijd wezenlijk verbonden te zijn met fundamentele taboes die te maken hebben met centrale cultureel-symbolische onderscheidingen die elk menselijk samenleven regeren: mens-dier, kind-volwassene, man-vrouw, mijn-dijn, levend-dood enzovoort. Uiteraard staan deze taboes onder druk, vooral nu de nieuwe biomedische ontwikkelingen allerlei monsters creëren of dreigen te creëren die deze grenzen werkelijk op het spel zetten. De vraag wat zo heilig is aan de mens of aan de menselijke natuur is onontwijkbaar geworden. De ethiek stond trouwens al lang onder druk door de herhaalde pogingen van de Verlichting het ethisch handelen te bepalen vanuit strikt rationele principes en argumenten. Het is bon ton te zeggen dat de ethiek vreselijk achterop loopt en zich eindelijk moet leren aanpassen aan de vooruitgang.

Ethiek blijkt nog altijd wezenlijk verbonden te zijn met fundamentele taboes die te maken hebben met centrale cultureel-symbolische onderscheidingen die elk menselijk samenleven regeren: mens-dier, kind-volwassene, man-vrouw, mijn-dijn, levend-dood enzovoort. Uiteraard staan deze taboes onder druk, vooral nu de nieuwe biomedische ontwikkelingen allerlei monsters creëren of dreigen te creëren die deze grenzen werkelijk op het spel zetten. De vraag wat zo heilig is aan de mens of aan de menselijke natuur is onontwijkbaar geworden. De ethiek stond trouwens al lang onder druk door de herhaalde pogingen van de Verlichting het ethisch handelen te bepalen vanuit strikt rationele principes en argumenten. Het is bon ton te zeggen dat de ethiek vreselijk achterop loopt en zich eindelijk moet leren aanpassen aan de vooruitgang. Op allerlei terreinen ontwikkelen zich vormen van geprofessionaliseerde toegepaste ethiek die vooral tot taak lijkt te hebben ethische conflicten te omzeilen en pragmatische oplossingen aan te bieden.

De grootste dreiging voor de ethiek en voor de mens zelf komt wellicht van het verlangen van de laatmoderne mens om zich totaal te onttrekken aan elk lot, aan alle loterijen, genetische, sociale of culturele, die het leven bepalen. Daartoe moeten alle 'mythen' of 'illusies' wijken, ook die van de menselijke waardigheid en van de sacraliteit van de menselijke natuur. De optimistische verwachtingen van sommigen ten aanzien van de biotechnologie blijken op merkwaardige wijze verbonden met het pessimisme van anderen die van de huidige mens af willen. Dat verlangen om van zichzelf en van elk lot verlost te worden, behoort volgens de auteur tot de treurigste en wellicht ook gevaarlijkste waanideeën van deze tijd. Hier toont zich hoe belangrijk het is dat ethische houdingen binnen de cultuur in voeling blijven met bredere habits of the heart zoals de aanvaarding van, en overgave aan het leven.

Het belang van De Dijns oproep tot kritische herbezinning op het vraagstuk van waarden en normen in deze tijd valt nauwelijks te overschatten. Een boek dat door zijn heldere stijl en boeiende betoogtrant velen zal aanspreken.

Herman De Dijn (1943) is hoogleraar moderne wijsbegeerte aan het Hoger Instituut voor Wijsbegeerte en voormalig vice-rector van de K.U.Leuven. Sinds vele jaren is hij een scherp en kritisch observator van de ontwikkelingen in de hedendaagse cultuur en maatschappij. Hij is auteur van veelbesproken essays als Hoe overleven we de vrijheid? en De herontdekking van de ziel. Voor een volwaardige kwaliteitszorg.

Lees verder »